Nữ điệp viên huyền thoại trong chiến tranh Việt Nam
Trong lịch sử kháng chiến chống Mỹ của dân tộc Việt Nam, bên cạnh những chiến thắng vang dội trên các mặt trận, còn có những chiến công thầm lặng, không tiếng súng nhưng có giá trị quyết định. Cựu chiến binh Nguyễn Thị Mỹ Nhung, với bí danh Nguyễn Thị Yên Thảo và tên thường gọi là Tám Thảo, chính là một trong những nhân vật huyền thoại ấy. Cuộc đời phi thường của bà là minh chứng sống động cho sự dũng cảm, trí tuệ và lòng yêu nước bất diệt của phụ nữ Việt Nam.
Sinh năm 1932 trong một gia đình tiểu tư sản giàu có ở Sài Gòn, Nguyễn Thị Mỹ Nhung có thể đã chọn cuộc sống êm đềm, sung túc. Thế nhưng, lòng yêu nước và lý tưởng cách mạng đã thôi thúc cô gái trẻ này bước vào con đường đầy gian khó nhưng vinh quang. Năm 16 tuổi, Tám Thảo đã tham gia chiến khu Tam Bình, Vĩnh Long, nơi cô bắt đầu những bài học đầu tiên về nghề tình báo dưới sự dẫn dắt của đồng chí Phạm Ngọc Thảo - một cán bộ tình báo xuất sắc của Quân đội nhân dân Việt Nam. Từ vùng căn cứ cách mạng, cô được đưa vào nội thành Sài Gòn làm nhiệm vụ giao thông viên bí mật, chuẩn bị cho những sứ mệnh quan trọng hơn.
Năm 1964, để đáp ứng yêu cầu cấp bách của nhiệm vụ cách mạng, Tám Thảo được giao nhiệm vụ "leo cao chui sâu" vào nội bộ các cơ quan đầu não của chính quyền Sài Gòn. Với khả năng sử dụng tiếng Anh thành thạo và sự thông minh, linh hoạt, cô đã ứng tuyển thành công vào vị trí phiên dịch viên trong một đơn vị thuộc Hải quân Hoa Kỳ - một tổ chức tình báo quan trọng của Mỹ. Trong suốt thời gian làm việc tại đây, Tám Thảo hỗ trợ và thông dịch cho các trưởng phòng, những thiếu tá Mỹ đảm nhận vai trò cố vấn tình báo. Môi trường làm việc này vừa mang lại thuận lợi vừa đầy thử thách. Thuận lợi ở chỗ cô có thể khai thác thông tin từ nhiều nguồn khác nhau, nhưng cũng đầy khó khăn khi phải duy trì bí mật tuyệt đối và tạo dựng lòng tin với "cấp trên" cũng như đồng nghiệp.
Làm việc trong lòng địch, Tám Thảo phải đối mặt với những thử thách tinh vi mà người bình thường khó có thể vượt qua. Các điệp viên CIA lão luyện với nghiệp vụ tình báo bậc thầy thường xuyên "thử gân" những người làm việc xung quanh bằng nhiều phương pháp khác nhau, trong đó có cả "máy đo sự thật" - một thiết bị được cho là có thể phát hiện sự dối trá. Tuy nhiên, với bản lĩnh điệp viên vững chắc được rèn luyện qua nhiều năm, Tám Thảo đã sống ung dung bên cạnh và qua mặt cả mạng lưới CIA lẫn cơ quan tình báo của Tổng nha cảnh sát tại Hải Quân Việt Nam Cộng hòa. Ngay cả "máy đo sự thật" tiên tiến cũng không thể làm cô dao động.
Bà nhớ lại: "Người tình báo phải vượt qua những thử thách tinh vi mà người bình thường khó có thể qua mặt được những điệp viên CIA cão già có nghiệp vụ tình báo bậc thầy. Chúng có những đòn đánh vào tâm lý, nhưng chỉ 'thử gân' kẻ nào yếu bóng vía mà thôi!"
Với sự khéo léo và linh hoạt trong việc thực hiện nhiệm vụ, nữ điệp viên Tám Thảo đã chuyển được nhiều kế hoạch và thông tin quan trọng của Hải quân Việt Nam Cộng hòa về khu vực cách mạng. Nhờ những thông tin này, "những con tàu không số" của ta có thể vận chuyển vũ khí và lương thực tới chiến trường miền Nam qua tuyến đường Hồ Chí Minh trên biển mà không bị địch phát hiện và bao vây. Cô chia sẻ về hệ thống liên lạc bí mật: "Bộ phận cơ yếu của chúng ta nhận được tín hiệu từ Đài phát thanh Giải phóng, khi phát 'Tiểu Đoàn 307', là dấu hiệu cho biết tàu có thể vào bến an toàn. Còn khi bài 'Giải phóng miền Nam' được phát, đó là cảnh báo không nên vào, vì đang có tàu hải quân địch đang giăng lưới."
Sau cuộc Tổng tiến công và nổi dậy Xuân Mậu Thân năm 1968, địch vô cùng hoang mang và tăng cường bố phòng. Cách mạng cần phải nắm được phương án đánh giá của địch về ta để có cơ sở tổ chức tiến công đợt hai. Nhiệm vụ khó khăn này được Đại tá Nguyễn Văn Tàu (Tư Cang), Cụm trưởng Cụm tình báo H63, giao cho Tám Thảo.
Trong một ngày định mệnh, khi đang ngồi làm việc, Tám Thảo thấy có sĩ quan mang theo một cuốn tài liệu đến giao cho trung tá cố vấn Mỹ, rồi được giao nhiệm vụ dịch tài liệu này. Chỉ trong chưa đầy một phút lật qua, cô đã nhận ra đây chính là tập tài liệu mà cách mạng đang rất cần. Với sự bình tĩnh và khéo léo đáng kinh ngạc, khi trung tá cố vấn ra về ăn trưa, Tám Thảo đã khéo léo kẹp cuốn tài liệu giữa hai tờ giấy khác, cẩn thận bỏ vào giỏ xách cùng những vật dụng bình thường. Cô nhanh nhẹn ra về, bước qua cổng nơi bảo vệ đã quá quen thuộc với hình ảnh cô thư ký của ngài cố vấn.
Về đến nhà, gặp anh Tư Cang đang đợi, Tám Thảo thản nhiên đưa cuốn tài liệu: "Này tài liệu đây! Đúng không? Anh thấy nhanh chưa!" Tư Cang nhận lấy cuốn sách, nhìn lướt mấy dòng đã sững người vì quá bất ngờ. Anh nhanh chóng chụp ảnh tài liệu bằng hai máy để đảm bảo an toàn, chỉ trong đúng 45 phút. Tập tài liệu này có nội dung vô cùng quan trọng, ghi rõ nhận định của địch về ta sau Mậu Thân năm 1968. Chúng khẳng định, trước những tổn thất về cơ sở cách mạng và chưa đủ lực nên nhất định "Việt cộng" sẽ không dám tiếp tục tiến công. Nguồn tin này đã trở thành cơ sở quan trọng để ta tổ chức tiến công đợt 2 năm 1968. Với thành tích xuất sắc này, nữ tình báo Tám Thảo đã được tặng thưởng Huân chương Chiến công.
Có hàng trăm công việc thầm lặng của nữ tình báo Tám Thảo đã đóng góp đáng kể vào kết quả chung của Cụm tình báo H63 anh hùng. Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Nguyễn Văn Tàu - người chỉ huy trực tiếp của Tám Thảo - đã nhận xét: "Những tin tức mà Tám Thảo gửi ra căn cứ đều rất nhanh nhạy, chính xác, có giá trị rất lớn cho cách mạng." Kết thúc chiến tranh, trở về với đời thường, bà công tác ở Hội Dịch thuật Thành phố Hồ Chí Minh và đảm nhiệm nhiều cương vị khác nhau. Dù bận rộn, bà vẫn luôn dành thời gian cho công việc từ thiện xã hội.
Nay đã 94 tuổi, nữ tình báo xinh đẹp năm xưa vẫn giữ được tinh thần lạc quan và tâm niệm sống đẹp. Bà chia sẻ: "Gian nan đã trải, hiểm nguy đã từng, tôi thấu hiểu giá trị của độc lập, tự do, của cuộc sống thanh bình, hạnh phúc. Bởi vậy, đi gần trọn cuộc đời tôi vẫn muốn góp sức mình nhân lên những niềm vui cho cuộc sống." Cuộc đời và sự nghiệp của Tám Thảo là tấm gương sáng về lòng yêu nước, tinh thần hy sinh và trí tuệ của phụ nữ Việt Nam. Những chiến công "không tiếng súng" của bà đã góp phần quan trọng vào thắng lợi chung của dân tộc, khẳng định rằng trong cuộc đấu tranh giải phóng, mỗi người đều có thể đóng góp theo cách riêng của mình, dù là trên mặt trận hay trong bóng tối. Tên tuổi Tám Thảo sẽ mãi mãi được ghi nhớ như một biểu tượng của lòng dũng cảm, trí tuệ và tình yêu Tổ quốc thiêng liêng.